De zeventien Nederlandse gewesten als vrouw geknield voor de hertog van Alva. Op de achtergrond is de terechtstelling van de graven van Egmont en Horne te zien.
Katholiek bedevaartsoord in Heiloo. Toen er teveel bezoekers kwamen besloot het provinciebestuur de ruïne af te breken.
Het sobere interieur van een Remonstrantse kerk
Godard van Reede van Nederhorst (1588-1648)
Portret door Anselmus van Hulle
Centraal Museum Utrecht (foto CMU)
Portret van Trijn van Leemput (?-1607)
midden 17e eeuw
Centraal Museum Utrecht
Geloven in verdraagzaamheid?
Catharijneconvent - Utrecht
14 maart 1998 t/m 26 juli 1998
Tegen de vrede! Utrecht en de vredesonderhandelingen in Munster
Centraal museum, locatie Domkerk - Utrecht
14 maart 1998 t/m 7 juni 1998
Ook in Utrecht wordt er aandacht besteed aan de herdenking van de Vrede van Munster 350 jaar geleden. In twee musea zijn tentoonstellingen te zien over de politieke en religieuze achtergrond waartegen de onderhandelingen zich afspeelden. In het Catharijneconvent is een overzicht te zien van de religieuze hervormingen die zich in Nederland afspeelden. En in de Domkerk verzorgt het Centraal Museum een tentoonstelling van de Utrechtste tegenstand tegen de Vrede van Munster.
e oorlog tussen Nederland en Spanje was naast de oorlog tegen de heersende Spaanse koning ook een oorlog tegen de Rooms-Katholieken. De tentoonstelling 'Geloven in verdraagzaamheid?' legt de nadruk op de diversiteit aan godsdiensten die in de Nederlanden in de 17e eeuw bestonden. In die tijd was de gedachte dat in een land verschillende godsdiensten naast elkaar konden bestaan nog volkomen ongewoon. De overheid bepaalde welk geloof haar onderdanen moesten belijden. Dat probeerde de Spaanse koning Filips II in de Nederlanden ook voor elkaar te krijgen. Door de bloeddorstige acties van de hertog van Alva werd de roep van de protestanten echter alleen maar luider.
In 1579 werd door de noordelijke provinciën de Unie van Utrecht ondertekend. In dit document werd voor het eerst vastgelegd dat er een 'vrijheid van geweten' zal bestaan in de nieuwe Republiek. Dat betekent zeker niet dat er een vrijheid van godsdienst bestond, maar wel dat de verdraagzaamheid tegenover andere godsdiensten groter werd. De roomsen mochten in hun schuilkerken bijeen komen. Doopsgezinden, lutherianen, remonstranten en gereformeerden gingen met elkaar in gesprek over levensbeschouwelijke onderwerpen. En zelfs joden die werden verdreven uit Oost-Europa en Portugal waren welkom in de Nederlanden.
Toch geeft de tentoonstelling maar al te duidelijk aan, dat de gereformeerden het in de nieuwbakken Nederlanden het vooral voor het zeggen hadden. In Utrecht zetelde een van de meest markante figuren binnen de gereformeerde kerk: Gijsbertus Voetius. Hij was vele jaren het boegbeeld van de Utrechtse universiteit, waar hij hoogleraar theologie was. Met zijn anti-roomse en anti-Spaanse houding beïnvloedde hij het Utrechtse vroedschap onder wiens invloed de Utrechtse afgezant naar de vredesonderhandelingen in Munster eveneens stond.
Godard van Reede van Nederhorst was de naam van deze gezant. Hij was de enige afgevaardigde van de provinciën die de Vrede van Munster weigerde te ondertekenen. Aan hem en zijn drijfveren is de tentoonstelling in de Domkerk gewijd. Deze edelman was afkomstig van een politiek invloedrijke familie in Utrecht, die al sinds tijden haar stempel wist te drukken op het stadsbeleid.
Uit de tentoonstelling blijkt Godard van Reede een man van zijn tijd. Hij is weinig buigzaam, rechtlijnig en probeert ten koste van alles zijn eigen wereld te beschermen. Maar er waren ook dubbelzinnigheden. Zei hij in de vredesonderhandelingen de Spanjaarden niet te vertrouwen, zo blijkt een bondgenootschap met de Fransen hem zakelijk wel erg goed uit te komen. Er werd zelfs iets gefluisterd over steekpenningen... Van Reede gebruikte de anti-Spaanse gevoelens van zijn stadsgenoten om aan zijn eigen standpunt vast te blijven houden.
Hoewel in eerste instantie de provincie Zeeland mee lijkt te gaan met Utrecht, ondertekent Zeeland onder druk van Holland het vredesakkoord. Van Reede stond alleen en hoe hard hij ook heeft gevochten, hij heeft de slag niet gewonnen. Uiteindelijk moest hij zelf ook, ondertussen zwaar ziek, het document ratificeren.
Utrecht is een stad en een provincie met een uitgesproken rol in de geschiedenis van Vrede van Munster. En in twee uitermate informatieve en boeiende tentoonstellingen krijgt deze historische rol de aandacht die het verdient.
Sanne Peek
