Beeld van Sint-Victor
Heinrich Blankenbyl (?), 1468
bij de gerechtsplaats van het kapittel van Xanten
Exterieur van de Sint-Victorsdom in Xanten
Missaal
Nederrijns, circa 1430-40
Handschrift op perkament
in lederen band met houten platten
Stiftsarchiv Xanten
De schat van Sint-Victor
Museum Catharijneconvent - Utrecht
12 september t/m 22 november 1998
Bij de gerechtsplaats van het kapittel van Xanten pronkt nog steeds een beeldje van de legendarische christelijke soldaat Victor. Maar dit is niet het enige wat er van hem rest. De overblijfselen van zijn gebeente worden nog steeds bewaard en vereerd. Een keer per jaar verdwijnen deze zogenaamde relieken in de Kleine Victorschrijn, een rijk versierd en verguld kistje, en worden ze meegedragen in een processie ter gelegenheid van de viering van Sint-Victorsdag.
De dom dankt zijn naam aan de heilige Victor. Hij behoorde tot het Thebaanse Legioen, een legendarische groep strijders uit het Romeinse leger. Deze soldaten waren christenen en weigerden om die reden om de toenmalige Romeinse keizer Maximianus als god te vereren. Deze kon dat slecht verdragen en verordonneerde de dood van het gehele Legioen. Volgens de legende stierf Sint-Victor rond 300 na Christus, samen met een groot aantal gezellen, bij Xanten. Op zijn graf verrees al snel een kerkje, dat uit zou groeien tot de huidige Sint-Victorsdom. Een van de belangrijkste objecten van de tentoonstelling is de Kleine Victorschrijn. De reliekhouder werd rond 1150 speciaal voor Sint-Victor en zijn medestrijders gemaakt. Het was de bedoeling dat iedereen die wilde de relieken, of in elk geval de schrijn waar ze inzaten, kon zien. Daarom werden ze eens in de zoveel tijd door een deken vanuit een van de woningen van het kapittel getoond. Duizenden pelgrims kwamen in de Middeleeuwen naar Xanten om hiervan getuige te zijn. Zij deden dit niet zomaar, er waren speciale aflaten aan verbonden: Wie op reis ging om de relieken te aanschouwen, hoefde na zijn dood minder langer in het vagevuur te zitten om te boeten voor zijn zonden en kon dus eerder de poorten van de hemel doorgaan. Wie de Kleine Victorschrijn nu in Utrecht wil bewonderen, moet niet in het weekend van 10 oktober gaan. Dan keert de schrijn even terug naar Xanten voor de jaarlijkse processie. Een ander bijzonder onderdeel van de tentoonstelling is een geel, zijden kazuifel uit de twaalfde eeuw. Dit kledingstuk is gedragen door Bernardus van Clairvaux, waarschijnlijk tijdens de achtdaagse viering van Driekoningen in 1147. Het is een vreemde ervaring om te beseffen dat dit stuk stof, nog in goede staat overigens, meer dan achthonderd jaar geleden om de schouders hing van de man die tijdens zijn preek opriep tot de tweede kruistocht (1147-1149). Misschien wel het meest indrukwekkend zijn de bijbels, missalen en liedboeken die te zien zijn. Tot het einde van de Middeleeuwen werden alle boeken met de hand geschreven. Als je een boek wilde hebben, gaf je een kopiist de opdracht een tekst over te schrijven. Het spreekt voor zich dat alleen heel rijke mensen zich dit konden veroorloven. De bibliotheek in Xanten bezat in de vijftiende eeuw ongeveer 250 handschriften. De exemplaren die tentoongesteld zijn, bevatten wondermooi gedecoreerde initialen: gedetailleerde 'schilderijtjes' opgesierd met bladgoud. Al met al is de De schat van Sint-Victor een aanrader voor een ieder met interesse voor de Middeleeuwen. En dat geldt ook voor de rest van het museum. Wie onder de indruk is geraakt van de handschriften moet ook zeker even gaan kijken in de Bogenzaal. Daar zijn een aantal bijzondere boeken uit de vaste collectie te zien.
idden in het centrum van Utrecht ligt het Catharijneconvent. Een schitterend museum vol middeleeuwse schilderijen, boeken, kleding en attributen. Op dit moment zijn in het museum de kerkschatten van de Sint-Victorsdom in Xanten te zien. De reliekhouders en schrijnen, het liturgisch vaatwerk, de kerkelijke gewaden en de boeken vormen een representatieve selectie van de rijkdom uit deze kerk.
Masja de Ree
