Groeten uit Lourdes:
De Verschijning en de Basiliek
Bernadette
Om je in Lourdes naar de plaats van heiligdom te begeven, moet je langs een honderdtal kraampjes met Maria-artikelen. De gemeente heeft het eerlijk verdeeld: de ene dag rijdt het eenrichtingsverkeer door straat 1 en kunnen de verkopers in straat 2 goede zaken doen; de andere dag draaien ze het om. In straat 1 bevindt zich ook het Geboortemuseum, het oude huis waar Bernadette Soubirous haar eerste levensjaren doorbracht. Het geeft pelgrims en bezoekers de gelegenheid om stil te staan bij de heiligverklaarde zieneres, dankzij wie Lourdes van een armoedig gehucht de tweede hotelstad van Frankrijk is geworden.
nwoners van Lourdes zeggen dat de verschijning van Maria aan Bernadette in 1858 precies op het goede moment kwam. Het stadje zat in een economisch dieptepunt, omdat de aanleg van een nieuwe weg elders haar haar strategische positie ontnomen had. Je hoefde niet meer langs Lourdes om van oost naar west te reizen. Bernadette was alleen niet het type om dat door te hebben. Als dochter van een arm gezin, dat alles kwijt was geraakt en in een krot woonde, had ze geen onderwijs gehad. Ze wordt omschreven als een wat onnozel meisje dat - tegen haar karakter in - als bezeten getuigde van wat haar overkwam. Zij had een verschijning van een dame gezien, meerdere keren, bij een grot die dienst deed als varkensschuilplaats. Al gauw kwam er een massa mensen op het spektakel af. De politie moest een hek om de grot heenzetten om de mensen op afstand te houden. Dat volkse bijgeloof moest zo snel mogelijk de kop ingedrukt worden, was het eensgezinde oordeel van het gemeentebestuur en de parochiekerk.
De stemming veranderde op het moment dat het veertienjarige meisje vertelde dat de Dame haar identiteit had onthuld. Zij had haar in haar Occitaanse dialect meegedeeld: "Ik ben de Onbevlekte Ontvangenis". Dit gegeven maakte van Lourdes het belangrijkste bedevaartsoord van de katholieke wereld. Al eeuwen was er niet meer over een statusverhoging van Maria gesproken. Maria had namelijk helemaal geen hoge rang in de officiële kerkelijke hiërarchie. In de meer volkse opvatting van het katholieke geloof waren de moeder Maria en de lokale heiligen echter belangrijker dan God, die te abstract was om je mee te kunnen identificeren. In de jaren die voorafgingen aan de verschijning had de Kerk een interne machtsstrijd uitgevochten in Frankrijk. De geleerde, theologische, Latijnssprekende Gallicanen hadden het onderspit gedolven van de Ultramontanen, die een geloof voorstonden dat dichter bij het volk stond en waarin plaats was voor wonderen en magie. De Ultramontaanse paus Pius IX had zich sterk gemaakt voor het dogma van de Onbevlekte Ontvangenis. Hij liet uit dank een kopie van de grot in zijn tuin nabouwen.
Drie jaar na de verschijning werd zij erkend. De volgende stap was om Bernadette zo ver mogelijk van de heiligplaats weg te krijgen om te voorkomen dat zij het onderwerp van de cultus zou worden en niet Maria. Of dat ze op haar woorden terug zou komen. Ze werd in een klooster in het vergelegen Nevers weggestopt waar ze op vrij jonge leeftijd weggekwijnd met veel gezondheidsproblemen overleed. Niet lang na haar dood werd ze heiligverklaard, waarschijnlijk om het daarmee aanvaardbaar te maken dat ook zij een onderwerp van bedevaart was.
Het geboortehuis is een van die Bernadette-bedevaartsplaatsen, naast de molen waar haar vader ooit werkte en het krot dat zij in de jaren voor de verschijning bewoonde. Om het geboortehuis in te komen, moet je (hoe anders?) door een een winkel heen met de onvermijdelijke plastic Maria’s en Bernadette-kaarten. Het huis is oud, donker en klein. De meubels (achter glas) zijn groot en van massief eiken, alsof ze er niet thuishoren, ondanks de bordjes 'bed van Bernadette' of 'bed waar moeder van Bernadette stierf'.
Aan de muren hangen familiefoto’s tentoongesteld en de zakdoek van Bernadette. Het huis is wel degelijk een heiligplaats. Overal waar maar een plaats leeg is, hangen marmeren dankbetuigenissen, net als in de basiliek en de grot. Onder beveiliging van een camera ligt er uit allerlei landen geld. Offers aan Bernadette, in ruil voor een wonder. Waarschijnlijk geschonken door de Lourdenaren zelf, uit dank voor de wonderlijke gedaanteverandering van Lourdes, dat een bron van werkgelegenheid is geworden in een door werkloosheid geteisterde regio.
Jessica van der Hulst
