'Mercurius en Psyche'

'Kain en Abel'

Tentoonstelling: Adriaen de Vries 1556-1626, Keizerlijk Beeldhouwer
Rijksmuseum Amsterdam
12 december 1998 tot 14 maart 1999

Voor wie het nog niet wist: ook Nederland heeft een beeldhouwer van groot formaat voortgebracht. Hij leefde ongeveer een eeuw later dan Michelangelo, terwijl zijn stijl zich laat vergelijken met Rodin. Zijn leertijd voltooide hij in Florence bij de beeldhouwer Giambologna en hij baande de weg voor de barokstijl. Zijn naam is Adriaen de Vries en hij werd in 1556 als zoon van een apotheker in Den Haag geboren.

et Rijksmuseum te Amsterdam heeft de eer om voor de eerste maal zoveel werk van Adriaen de Vries bij elkaar op een tentoonstelling te tonen. Bij de entree leren we eerst iets over brons gieten. Dit was dan ook het materiaal waar de kunstenaar mee werkte. Na zijn leerjaren kreeg Adriaen onder andere opdrachten in Turijn en Augsburg. In Europa wemelde het indertijd van vorsten die op zoek waren naar beeldhouwers van formaat om zo hun roem, rijkdom, of heldenmoed tot uitdrukking te kunnen brengen. En al snel werd Adriaen naar Praag gehaald, waar hij hofbeeldhouwer werd onder keizer Rudolf II. Hij was op dat moment de allerberoemdste kunstenaar in het modelleren.

Keizer Rudolf, die een grote groep kunstenaars om zich heen had verzameld, wilde graag als model dienen mits dit zijn roem als legeraanvoerder of als kunstbeschermer ten goede kwam. Op de tentoonstelling is dan ook een bronzen buste van Keizer Rudolf te bewonderen. Het is een statische buste omdat door zijn harnas er weinig expressie aan zijn uiterlijk te beleven is, terwijl de beelden van Adriaen de Vries die klassieke mythes als uitgangspunt hebben juist een grote lijfelijke expressie vertonen.

Het spannendst zijn de beelden waar voor twee figuren een rol is weggelegd. Zoals het beeld Mercurius en Psyche waarin beide figuren elkaar de lucht in dansen. Hier lijkt Adriaen de Vries, hoewel hij met het zware brons werkt, de zwaartekracht aan zijn laars te lappen. Kain en Abel doen juist het tegenovergestelde: ze vechten elkaar de grond in. Dit laatste beeld moest het gevecht van keizer Rudolf met zijn broer Mathias verbeelden. De tentoonstelling in het Rijskmuseum is ingericht als een Romeinse galerij, en de beelden die op ijzeren sokkels staan zijn van alle kanten te bezichtigen. Als men dan ook rondom de beelden heendraait, valt de beweging op van de figuren. Elke beweging heeft een tegenbeweging, als de linkerschouder naar achteren draait, dan draait de rechterkant van de heup naar voren. Bovendien is bij het beeld De Jongleur zijn gevoel voor houding en balans te bewonderen.

Het is hoog tijd dat Nederland in aanraking komt met het virtuoze werk van Adriaen de Vries, die trots was op zijn Nederlandse afkomst: hij signeerde zijn werk met Hagiensis Batavus: de Haagse Hollander.

Marion van Wijk