'Kleines Stürmisches Meer'

'Schiphol'

Tentoonstelling: Landschaft als Fremde
te zien in Kunsthalle Bielefeld
tot 14 februari 1999

In het Stedelijk Museum te Amsterdam vond zo'n 10 jaar geleden een grote overzichtstentoonstelling plaats van Max Beckman (1884-1950). De bezoekers werden geconfronteerd met reusachtige figuren die, omlijnd door donkere contouren, figureerden in dramatische ensceneringen. We leerden Beckman kennen als de kunstenaar van de 'Entartete Kunst', de oorlogsdreiging spatte van de muren.

eze zelfde Beckman blijkt ook een verwoed reiziger te zijn geweest. Geïnspireerd door die reizen heeft hij nogal wat landschapsschilderijen gemaakt die voor een groot gedeelte bij elkaar zijn gebracht in de tentoonstelling Landschaft als Fremde te Bielenfeld. Zijn tijdgenoot Mondriaan keerde toen hij eenmaal op zijn abstractieniveau was aanbeland niet meer terug naar landschapsschilderijen en Picasso heeft 'het landschap' nooit als een serieus onderwerp gezien. Beckman echter is gedurende zijn leven altijd doorgegaan met het schilderen naar de natuur. Naast andere thema's beslaat dit ongeveer een kwart van zijn oevre.

In zijn jonge jaren werkte hij ter plekke, later onthield hij wat hij tijdens zijn wandelingen had waargenomen. En nog veel later toen hij eenmaal in Nederland als balling was blijven steken, schilderde hij naar aanleiding van ansichtkaarten. Zo zijn Côte d'Azur en de haven van Genua tot onderwerp gemaakt. Van het laatste schilderij is het vooral het zwarte licht dat indruk maakt, terwijl de tuinschilderijen doen denken aan de lichtheid van de douanier Rousseau.

In de twintiger jaren reisde Beckman regelmatig naar Zandvoort en Scheveningen om daar zijn impressies van de zee te maken; deze zijn precies zoals zijn andere werk robuust en trefzeker neergezet. In tegenstelling tot de 17e eeuwse Hollandsche schilders die de horizon laag op het linnen zetten om zo onze befaamde luchten tot hun recht te laten komen, vulde hij het doek bijna geheel met zeewater. Behalve de zee bezocht hij onder andere ook Valkenburg en Laren en schilderde hij typische Hollandse uitzichten als polders met molens en fietsers aan de bosrand.

In 1938 arriveerde Beckman samen met zijn tweede vrouw Mathilde Kaubacht (Quappi) weer in Nederland. Hij had slechts twee koffers bij zich om zo de indruk te wekken dat het om een kortstondig bezoek ging. Hij had Duitsland echter verlaten met het idee om voorlopig niet terug te keren, en ook in Nederland wilde hij niet blijven. Tevergeefs deed hij verschillende pogingen om naar New York te kunnen vertrekken, maar kreeg geen visum. Daardoor kon hij na de inval van zijn landgenoten niets anders dan in Amsterdam blijven waar hij een appartement aan het Rokin bewoonde. Van strandbezoek kwam er in deze vijf donkere jaren niet veel terecht. Het strand was namelijk 'Sperrzone'. Om toch door te kunnen gaan met zijn landschapsschilderijen werkt hij in het druilerige Nederland naar ansichtkaarten van meer zonnige streken. Ook schilderde hij de zee, maar het schilderij Kleines Stürmisches Meer illustreert dat hij deze alleen kon zien door afweergeschut en andere objecten heen. In 1945 schildert hij Schiphol dat duidelijk geleden heeft onder de oorlogstijd en vanwaar hij naar Amerika kan vliegen. En wanneer hij na twee jaar in Nederland als 'niet vijandig' wordt geregistreerd vertrekt hij naar New York, waar hij in 1950 na een dagelijkse wandeling met zijn hond in het park dood op straat neerstort.

Marion van Wijk