Auteur: Ted van Lieshout
Titel: Stil leven Een tentoonstelling
Uitgeverij: SUN, Nijmegen
Jeugdboek, in 1999 bekroond met een Zilveren Zoen
ISBN / Prijs: 90 61686180 / f 34,50
Hoewel het hier een jeugdboek betreft, is 'Stil leven' zeker ook boeiend voor volwassenen. In de kinderboekenwereld is Ted van Lieshout bekend en gewaardeerd zowel als illustrator als schrijver, met name van gedichten. In 'Stil leven', uitgegeven in een kloek prentenboekformaat, vergelijkt van Lieshout 26 keer twee werken uit de westerse beeldende kunst met elkaar, daarbij het alfabet volgend.
aarschijnlijk heeft hij deze manier van werken gebruikt omdat de uitgeverij SUN meerdere Van A tot Z-titels in haar fonds heeft. De keuzes van de werken heeft van Lieshout zelf gemaakt. De werken staan steeds op twee tegenoverliggende pagina's afgebeeld. Onder elke foto links beschrijft hij steeds kort het werk, afgedrukt in een klein lettertype. Daarnaast verklaart hij de reden van zijn keuze en vergelijkt beide werken. De werken staan in chronologische volgorde, althans één van de werken. Bij de letter T bijvoorbeeld wordt een werk van Mondriaan uit 1913 vergeleken met een werk van Pieter Saenredam uit 1649. Bij het werk van Mondriaan is de chronologische volgorde aangehouden, maar zonder de tekst te lezen kun je al wel nagaan waarom van Lieshout deze twee werken naast elkaar heeft gezet. Het grappige van het boek is dat zowel bij de A als de Z een grottekening in Lascaux staat afgebeeld. Bij de Z lijkt van Lieshout het chronologische pad verlaten te hebben, maar dat is schijn. De Z is meer een nawoord. De schrijver legt uit hoe er tegenwoordig alleen nog maar met behulp van een computer gekeken kan worden naar de kwetsbare grottekeningen en die 'virtual reality' is weer helemaal van deze tijd!
Het boek is inderdaad als een tentoonstelling, niet in een museum maar op papier. Het allerleukste aan het boek is de eigenwijsheid van van Lieshout; ik vind wat ík vind van een werk en daarmee basta. Natuurlijk licht hij de achtergrond van de schilderijen en andere werken wel toe, wat heel leerzaam is, evenals het register achterin. Het is ook maar goed dat het achterin staat; het leukste en interessantste is het boek eerst helemaal te lezen, dan kun je het later nog als naslagwerk gebruiken. De eigenwijze mening van de schrijver brengt wel het een en ander te weeg bij de lezer. De ene keer denk je misschien 'Goed zo, die had het verdiend om op zijn nummer gezet te worden!', een andere keer ben je het echter helemaal niet eens met van Lieshout. Dan zit je met het probleem dat je met een boek niet in discussie kunt gaan! Dat is tegelijkertijd ook weer de kracht van dit boek. Ted van Lieshout laat zien dat je met een kunstwerk ook niet in discussie kunt gaan; je kunt je eigen mening geven maar het werk kan daar verder niet op ingaan. De schrijver laat goed zien dat hoewel het vaak heel boeiend is om iets (of veel) te weten over de achtergrond van een werk je fantasie en je gevoel ook van onschatbare waarde zijn! Veel jonge mensen zullen ongetwijfeld anders tegen het werk aankijken dan van Lieshout. Dat is ook iets dat het hele boek uitademt; 'ieder is een kind van zijn tijd en in de loop van de tijd verandert je leven en daardoor ook je mening, soms, niet altijd. Soms word je ergens zó diep door geraakt dat het voor eeuwig een plekje in je hart heeft, wat er ook gebeurt'.
Tenslotte nog enkele begrippen en onderwerpen die in dit boek aan bod komen. Hoe grotschilderingen worden gemaakt, wat vogel- en kikkerperspectief is, wie voor het eerst met olieverf werkte, al dan niet stiekem gebruik van symboliek, fresco's, glas-in-loodraam, de waardering voor kunstenaars in de loop van de tijd, lichtval, contrast, mooi van lelijkheid, zich afzetten tegen de moraal, het verschil tussen twee werken uit dezelfde tijd en uit hetzelfde land, het verschil tussen de afbeelding van een bijbels verhaal in olieverf en in glas-in-lood, beweging afbeelden, het verschil tussen een schilderij en een aquarel, de invloed van fotografie, een cartoon, abstracte kunst en figuratieve kunst, kleurtonen, vlakverdeling, wel of geen titel, een performance, schokken, druktechniek, virtual reality.
Ook het omslag van het boek (niet vergeten naar de achterkant te kijken) is een tentoonstelling op zich. De collage van fragmenten van beeldende kunstwerken is door Ted van Lieshout samengesteld. Je kunt er eventueel een quizje van maken: 'welk werk herken ik?'
Uitgeverij SUN verdient een compliment voor de verzorgde lay-out en omdat ze een bescheiden 'Zilveren Zoen'-sticker op het boek heeft geplakt en niet een stempel gebruikt heeft die nooit meer te verwijderen is. Gouden en Zilveren Zoenen zijn de afgelopen jaren in de plaats gekomen van de Gouden en Zilveren Griffels en Penselen voor boeken voor de jeugd vanaf dertien jaar.
Joke Bellemans
