Wolk en pot, 1994
Anton Reijnders
gegoten klei met blauwe glazuurlaag
Collectie Kunstuitleen Regio Helmond

Heupmasker van een Serenes Papier-maché
Mexico
Amerika Museum Cuijk
Foto: Peter Bersch

Een tentoonstelling over de vier elementen: aarde, water, lucht en vuur
speciaal voor kinderen van 4 tot 12 jaar

Gemeentemuseum Helmond
Kasteelplein 1
Helmond

Het is al een tijdje dat er in het Gemeentemuseum van Helmond hele aardige tentoonstellingen speciaal voor kinderen worden gebouwd. Voldoende reden om de nieuwe tentoonstelling Getekend door de Wind te gaan bekijken.

oor je bij de tentoonstelling komt heb je al een half kasteel gezien, want dit deel van het Gemeente Museum bevindt zich in een kasteel uit 1400 en de tentoonstelling voor de kinderen bevindt zich bovenaan in de uiterste vleugel. Erg is dat niet want de wandeling door het kasteel, langsheen de vaste collectie heeft ook zo zijn charme.

Het is een wat vreemde tentoonstelling, ze begint zo'n beetje in de gang en loopt dan door in een aantal kamertjes. Er is ook niet onmiddellijk een duidelijke lijn in te herkennen, maar ineens sta je midden in de tentoonstelling en kom je ogen te kort om alles te zien. Zo overkwam het mij toch. Het is alsof de tentoonstelling zich om je heen slingert. Allemaal van die mooie dingen, kleuren en vondsten. Een ijzersterke combinatie van oude, hedendaagse en etnische kunst. En dat dan fantasierijk gepresenteerd. Misschien ben ik wel iets te enthousiast, maar ik ben er twee maal naartoe geweest en elke keer overviel me hetzelfde gevoel. Het doet zo'n beetje denken aan de manier waarop er in het begin van deze eeuw werd tentoongesteld: elk stukje ruimte gebruikte men. Tegenwoordig is het gebruikelijk om rondom elk voorwerp veel ruimte te laten. Bij druk bezochte tentoonstellingen is dat ook prettig. Als bezoeker ga je dan van object naar object. Dat kan in Helmond niet.
Het aardige van de tentoonstelling is dat je als toeschouwer niet alleen ervaart hoe de objecten in de tentoonstellingsruimte zelf, op elkaar reageren. Je kunt ook zien dat die relatie er al was bij het ontstaan van de objecten. Zo zie je niet alleen een zandtekening van Marius Boender, een video waarin hij de betekenis van de figuren toelicht. Je leest ook dat hij speciaal naar Mali ging omdat men daar op zo'n bijzondere manier met zandtekeningen omgaat. Wijze mannen maken zandtekeningen om de aan hun gestelde vragen te kunnen beantwoorden. Ze strooien 's avonds pindanootjes over die zandtekeningen. 's Nachts komen vossen die nootjes opeten en allerlei sporen achter laten. Uit die sporen lezen de wijzen dan de antwoorden.
Nogal wat van de kunstwerken komen voort uit een grote betrokkenheid van de kunstenaar met de aarde, het water, de lucht en het vuur. Zoals het werk van Benni Efrat. Tijdens de speurtocht krijgen de kinderen de vraag voorgelegd hoe hij laat zien dat hij bang is voor de vernietiging van de aarde. Toch is dat werk alles behalve beangstigend. Op het eerste zicht heeft het eerder iets grappigs, pas als je je gaat afvragen hoe hij op het idee is gekomen wordt de boodschap duidelijk.
Er zijn ook gewoon mooie dingen te zien zoals het Luchtkasteel van Inge van 't Klooster, of zo'n mooie kajak op piepschuimijs...
Al even mooi is de tekening die 'getekend is door de wind'. Een potlood dat hing aan een driepoot die midden op een kale vlakte stond, werd door de wind over een papier heen en weer geslingerd. Het blijkt dat de wind ook van hele fijne lijnen kan houden. Veel fijner dan de robuuste stenen van Richard Long die zigzaggewijs in een tentoonstellingszaal liggen.

Bij de tentoonstelling hoort een docentenhandleiding, samengesteld in samenwerking met het BISK (Brabants Instituut voor School en Kind) en stichting Plint. Een behoorlijk boekwerk dat per onderwerp een heleboel aanknopingspunten geeft. In aansluiting op de thema's staan er gedichten in, liedjes, spreuken en gezegden. Er is voor de docenten een duidelijke instructie en er zijn allerlei vragen geformuleerd. Per tentoongesteld voorwerp is er een uitgebreide toelichting.
Het maakt dat de voorbereiding vanuit allerlei vakken kan plaatsvinden waardoor er heel veel ingangen zijn voor de kinderen om van de tentoonstelling te kunnen genieten. In de voorbereiding kunnen de kinderen zelf ook makkelijk met de thema's aan de slag.
Voor de individuele bezoeker ligt de docentenhandleiding ook ter inzage. Het kost echter teveel tijd om die ter plekke door te nemen. Wanneer je ergens met kinderen naartoe gaat moet je je tijd aan hen kunnen besteden. Het is daarom jammer dat er geen uittreksel of catalogus is gemaakt voor de individuele bezoekers met kinderen. De beschikbare speurtochten zijn wel aardig, vooral het maken van de regenboog is leuk bedacht, maar ze zijn vooral voor de kinderen zelf bedoeld. Er komen evenwel ook ouders naar musea om hun kinderen die dingen te laten zien die zij interessant vinden of vroeger gemist hebben. Nogal wat van die ouders vinden het prettig om dan extra informatie te hebben. Zeker als er -- zoals bij deze tentoonstelling -- enorm veel aanknopingspunten zijn, kan er thuis nog lang over nagepraat worden. Die extra informatie had kunnen aansluiten op de speurtochtopdrachten.
En helaas zijn er ook veel te weinig exemplaren van de docentenhandleiding. Aangezien de tentoonstelling nog tot 12 maart 2000 loopt zou dit euvel toch wel opgelost moeten kunnen worden.