Museumkr@nt
Aboriginal kunst Museum Utrecht gaat de uitdaging aan
Aboriginal Art Museum
Oudegracht 176
Utrecht
Openingstijden: di-vr 10.00-17.00; za en zo 11.00-17.00
Al voor het museum drommen de mensen samen, op de Oudegracht in Utrecht staat een flinke groep mensen buiten te wachten op het openen van de deuren. Achter deze deuren en elders in de stad is al meer dan een jaar door de gehele staf gewerkt aan de realisatie van het eerste Aboriginal kunst Museum in Europa. Nederland is de laatste jaren al getrakteerd op enkele bijzondere tijdelijke tentoonstellingen van Aboriginal kunst, en nu is er dan plaats gemaakt voor een vaste plek waar de kunst van een van de oudste volkeren op aarde getoond kan worden. De honger van het publiek voor deze intrigerende kunstvorm lijkt nog niet gestild, sterker nog, het museum puilt uit tijdens de opening.
e Aboriginal kunst lijkt tot een kunst verworden van voor-en tegenstanders, of liever gezegd, mensen die de vaak kleurige stippen en lijnen als kunst zien en mensen die dat niet doen. In de veelvuldig opduikende artikelen over het museum in de kranten de week voor de opening komt vaak de strofe terug van een van 's Neerlands grote Museumdirecteuren die ooit vertelde dat hij "zelfs nog niet dood met Aboriginal kunst gezien zou willen worden". Waarschijnlijk weet deze man niet dat dat waarschijnlijk ook niet zou mogen. Een onbedoeld dubbelzinnige uitspraak als je beseft dat veel van de Aboriginal kunst zoals wij die benaderen, voortkomt uit ritueel gebruik, zoals het begeleiden van een overleden persoon naar het voorouderverblijf. Zo werden de boombastschilderijen ooit gebruikt om het lichaam van de dode onder te leggen, hierna vergaat deze "kunst" gewoon in de natuur.

Aboriginalkunstenaar Helicopter aan het werk

De Aboriginal kunst is bovenal een levende kunst, of zoals Germaine Greer het ooit uitdrukte, kunst in proces. Zij bedoelt hiermee dat de Aboriginal kunstenaar schildert om het proces, het resultaat is minder van belang. De nu al legendarische schilderes Emily Kame Kngwarreye zette na het afmaken van een doek de kwast in de pot met de uitspraak "finished", om er daarna niet meer naar om te kijken. Tijdens het schilderen worden de liederen gezongen die direct refereren aan de scheppingsverhalen van het stuk land dat geschilderd wordt. Zo zong Emily over de wortels van de Big Yam, en schilderde zij deze ook veelvuldig in haar werk. Met dit zingen en schilderen wordt het land in feite herschapen, en hierdoor verzorgd, een plicht van de Aborigines ten opzichte van wat hen het meest heilig is, het eigen land. Het resultaat, de schilderijen, werden in de begintijd door missionarissen en antropologen verzameld en geŽxporteerd naar het Westen waar zij in kunstcollecties terechtkwamen.

De directrice van het museum mevrouw Beeker met op de voorgrond de nieuwe ambassadeur van AustraliŽ

Vanuit dit gezichtspunt is het duidelijk dat de vraag of Aboriginal kunst nu wel of niet kunst is een onzinnig tijdverdrijf is van mensen die in feite het verst afstaan van deze "kunst" zoals ik de Aboriginal werken toch wil noemen. De Aborigines zelf houden zich niet met deze vragen bezig, zij waren enkel verbaasd in het begin dat hun heilige symbolen zo gretig aftrek vonden in een wereld die zij liever buiten de deur hielden. Er moest zelfs eerst door de clanoudsten besloten worden of deze symbolen wel prijsgegeven mochten worden. Dit werd uiteindelijk wel toegestaan, in ruil voor bijvoorbeeld gezondheidszorg of scholing. De tegenstelling in beide benaderingen wordt nog eens extra versterkt door een uitspraak van een Aboriginal kunstenaar die het Westerse museum een "mortuarium voor kunst" noemde, hiermee duidend op het statische karakter van een museum waar de kunst elke connectie met menselijk handelen verloren heeft en geÔsoleerd bekeken kan worden, door mensen die als individuen iets hopen te herkennen wat hen verbindt met een grotere groep.

Helicopter, Lucy Yukanbarri, Elizabeth Nyumi en Mati Mudgidell uit de gemeenschap Balgo Hills schilderen tijdens de opening

Deze herkenning kan in het Aboriginal kunst museum ook plaatsvinden, er zijn genoeg werken die hier aanleiding toe geven. Al ontbreken de werkelijke topwerken. Dit is ook niet zo verwonderlijk als je nagaat dat de echte topwerken de half miljoen aan het benaderen zijn, een bedrag waar zo een nieuwe vleugel van gefinancierd kan worden. Bovendien dringt de vraag zich op of het Nederlandse publiek een dergelijk topwerk als zodanig zou herkennen. Misschien ligt de functie van dit museum meer in de gebieden rondom deze fascinerende kunstvorm, het tonen van overzichten, van recente ontwikkelingen en educatie. Oftewel het publiek een goed verzorgde introductie geven. In dit licht zou het wellicht jammer zijn het hele budget in een keer te verslijten aan een topwerk, als deze tenminste nog te krijgen zijn op de internationale kunstveilingen.

Tijdens de opening zijn er vier Aboriginal kunstenaars aan het werk. Veel mensen gaan in stilte en respect om de kunstenaars heen zitten, waarschijnlijk zien zij voor het eerst een echte Aboriginal. In de benedenzaal benadert Dr. Van Os de zakelijke kant van het museumgebeuren. Het Museum in Utrecht is vooral tot stand gekomen door de financiŽle input van een "onbekende gever", en Van Os huldigt dit principe: het zou veel vaker moeten gebeuren, zoals in Amerika. Het maakt het museum inderdaad minder gevoelig voor subsidiegevers en eventueel tegenvallend museumbezoek, het voorkomt missers zoals het Zaans Museum waar miljoenen in verdween en dat al jaren balanceert op de rand van instorten door het niet halen van het beoogde aantal bezoekers per jaar.
Als Aboriginal kunstliefhebber kan ik alleen maar na deze eerste kennismaking met het museum concluderen dat er een echt museum is neergezet met fantastische faciliteiten en potentie, en dat de uitdaging erin zal zitten het publiek vast te houden met aansprekende tentoonstellingen, goed verzorgd educatief materiaal, speciale acties en vooral een gestroomlijnde pr en marketing. Als de nieuwe site van het museum al een voorbode is op wat komen gaat qua vorm dan kan er weinig fout gaan, aan de inhoud zal echter ook steeds gewerkt moeten worden om de naam van museum waar te blijven maken. En dat er dan geld voorhanden is om in de beginjaren te kunnen blijven investeren is meer dan meegenomen, het zal hard nodig zijn in een land met de hoogste museumdichtheid per vierkante kilometer.

Lucien Lecarme

www.aamu.nl
Aboriginal Art Museum, Oudegracht 176 Utrecht. Openingstijden: di-vr 10.00-17.00; za en zo 11.00-17.00


http://www.museumserver.nl/museumkrant/editie40/artikel.php3?pagina=2


© 1997-2004 Stichting De Museumserver
http://www.museumserver.nl