Museumkr@nt
Vermeer in The Metropolitan Museum of Art
Soms moet je ver reizen om goede bekenden te ontmoeten. In The Metropolitan Museum of Art in New York City was niet alleen een grootse tentoonstelling georganiseerd rond 15 schilderijen van Johannes Vermeer, maar was ook de grote William Blake tentoonstelling te zien die slechts enkele maanden eerder in Tate Old in Londen te zien was geweest. De Vermeer-tentoonstelling was met haar gemiddelde van 7700 bezoekers per dag een absolute topper, die zelfs meer bezoekers trok dan de gelijktijdige show van Jacqueline Kennedy's galakleding uit haar White House periode.
ets verderop in hetzelfde museum bevindt zich overigens Andy Warhol's beroemde portretreeks van Jackie, gebaseerd op een foto van haar naast haar echtgenoot die slechts enkele minuten of seconden voor de fatale moordaanslag moet zijn genomen. The Met is nu eenmaal New York's Rijksmuseum, Stedelijk Museum, en Van Gogh Museum ineen, hoewel NYC in het Museum of Modern Art, het Guggenheim, en nog heel wat andere ook nog equivalenten van die andere Nederlandse musea heeft. En voor de Amerikaanse bezoekers, die verplicht worden om door enkele eeuwen voornamelijk Europese kunstgeschiedenis te lopen voor zij hun favoriete artiest of expositie bereiken is in the Met ook nog het interieur van een Europese kerk nagebouwd, kennelijk om hen in de vereiste sacrale sfeer te brengen.

Een bezoek aan the Met is sowieso een merkwaardige confrontatie tussen hedendaagse commercie en artistieke spiritualiteit. Niet alleen zijn de Hollandse meester Vermeer en de Amerikaanse variant op Europese royalty Jackie letterlijk op dezelfde verdieping in aangrenzende ruimtes naast elkaar ondergebracht, maar om de bezoeker te verzekeren van het gevoel deel uit te maken van een ware hype heeft de museumdirectie de toegangen tot beide tentoonstellingen zo georganiseerd dat de twee bezoekersstromen elkaar moeten kruisen. Zoals ook op drukke kruispunten op 5th Avenue, staan er twee suppoosten op het kruispunt om het verkeer te regelen, waarbij de "Walk/Don't Walk" signalen zijn vervangen door koorden die open en dicht worden gemaakt.

Eenmaal binnen in de ruimte kan de bezoeker meedeinen op het ritme dat kennelijk wordt aangegeven door de 'audio-guides' die een groot aantal bezoekers op hun oren hebben geplaatst, en die hen van het ene exhibition piece naar het volgende dirigeren, geheel en al ondergedompeld in hun eigen virtuele 17e eeuwse Holland en blind en doof voor hun actuele omgeving. Wie echter de oren open houdt kan getuige zijn van de perceptie van de 17e eeuwse Republiek door hedendaagse Amerikanen, die daarin als het ware een soort miniatuur voorafspiegeling van de ideale Verenigde Staten zien. Zo houdt een wat ouwelijke, maar niet zo oude egg head bij een portret van een burgerfamilie door Pieter de Hoogh zijn metgezellin voor dat er in het Holland van Vermeer een soort van sociaal netwerk bestond waarin bejaarden, geestelijk gehandicapten en andere gedepriveerden werden opgevangen. Kennelijk beseft hij niet dat de Republiek meer leek op de V.S. onder George W. Bush dan op de na-oorlogse West-Europese verzorgingsstaat.

Maar ook de tentoonstelling zelf draagt sporen van cross-cultural misunderstandings. Zo luidt een commentaar bij een interieur van de Oude Kerk door Emmanuel de Witte, waarop onder andere een hond is afgebeeld die tegen een pilaar staat te pissen, dat dit oneerbiedige dier "probably signifies that mundane matter, even in the body of the church, is nothing compared to the spiritual world that the building represents." Naast dit schilderij hangt een interieur van dezelfde kerk, maar nu van Hendrick van Vliet, waarop een diep in gesprek verwikkeld paartje bij het graf van Piet Hein staat, met in hun nabijheid een snuffelende jachthond. Deze jachthond staat echter niet zozeer voor 'trouw', maar voor promiscue verlangens, waarvan in de vele schilderijen van Vermeer, De Hoogh en anderen van dames met herenbezoek vele verbeeldingen te zien zijn. Een beroemde Vermeer, waarop een dienstmeid te zien is die aan tafel in slaap gevallen is, bleek bij nadere X-ray bestudering op de achtergrond een vertrekkend heerschap te tonen die in de open deur wordt nagekeken door, inderdaad, een hond. Hoewel het zeker te ver zou gaan om te beweren dat de hond in De Witte's interieur takes a piss off the church, maar de Hollanders uit de Republiek waren toch wat minder vroom dan het Republikeinse Amerika van G.W.B.

Maar de Vermeer-tentoonstelling bewijst dat musea in de eerste plaats een virtuele cultuur creŽren. Het grootste deel van de bezoekers kwam immers niet zozeer af op de meesterlijke behandeling van kleur en licht door de Delftse meester, of op diens duidelijke voorkeur voor de kleuren rood, wit en blauw, die ook bij Amerikanen wel een snaar raakt. De meeste bezoekers werden naar de tentoonstelling gedreven door Tracy Chelvalier's bestseller Girl with a Pearl Earring, over Vermeer's dienstmeid Griet. Het gelijknamige schilderij, dat de omslag van deze roman siert, is op de tentoonstelling zelf niet te zien, maar de organisatoren hebben er wel voor gezorgd dat het meisjesportret dat op de affiche van de tentoonstelling staat daar sterk op lijkt. Zo heeft toch ieder zijn tentoonstelling.

Toch is het maar de vraag in hoeverre deze sterk gehypede tentoonstellingen waar de bezoeker op zijn beurt moet wachten om even over de schouders en langs de oren en haarstukken van medebezoekers een glimp van het kunstwerk te kunnen opvangen, nog een toekomst hebben. Een bezoek aan the Met, of het Rijks met een Rembrandt-tentoonstelling, of het Van Gogh met zijn grootse overzicht van enkele jaren terug, verschilt niet veel van een bezoek aan de Efteling op een zonnige zomerse dag, waar lange wachttijden voor een attractie van slechts enkele minuten niet ongewoon zijn. Misschien wordt het tijd dat het museum virtueel wordt.
Jan Simons
The Metropolitan Museum of Art
1000 Fifth Avenue at 82nd Street, New York
http://www.metmuseum.org

Jacqueline Kennedy: The White House Years-Selections from the John F. Kennedy Library and Museum
1 mei -29 juli 2001

William Blake
29 maart-24 juni 2001

http://www.museumserver.nl/museumkrant/editie43/artikel.php3?pagina=4


© 1997-2004 Stichting De Museumserver
http://www.museumserver.nl