Museumkr@nt
Ontvoering Overzee
Slaven en Schepen - Enkele reis, bestemming onbekend
t/m 29 september 2002
Nederlands Scheepvaartmuseum
Kattenburgerplein 1
Amsterdam
Dat de viering van het 400-jarig bestaan van de Vereenigde Oostindische Compagnie (VOC) nuancering behoeft, bewijst deze bescheiden tentoonstelling over het Hollandse aandeel in de slavenhandel. Voor het eerst wordt een minder positief onderdeel belicht van het glorieuze vaderlandse handelsverleden en krijgt de bezoeker enig inzicht in de politieke en economische motieven van de expansiedrift der grote Europese naties van die tijd.

n een bescheiden ruimte van het museum, sober en subtiel ingericht, ontvouwt zich de geschiedenis van de Hollandse slavenhandel. Als een ultieme boetedoening prijkt de universele verklaring van de rechten van de mens bij de ingang van de zaal op transparante zwarte stof die als enorme rouwvoile lijkt te dienen en de gehele expositie plechtig omlijst. Hoe mensonterend het tentoonstellingsonderwerp is, wordt duidelijk wanneer men de definitie van het woord slaaf aan de overzijde opgetekend ziet: 'Een slaaf is een mens die eigendom is geworden…géén rechten heeft…niet over zichzelf kan beslissen'.

Handel
Vanaf de 9e eeuw wordt er intensief handelgedreven in Noord en West Afrika. In diezelfde periode ontstaan handelsroutes tussen de twee gebieden en pendelen karavanen heen en weer. Een gevarieerd aanbod aan goederen wordt verhandeld: zout, dadels, ivoor, (stof-) goud èn slaven. Ook vanaf de kusten van Kenia en Tanzania in Oost-Afrika worden slaven vervoerd, met name naar het Midden-Oosten.
Als in de 15e eeuw verschillende Europese naties op zoek gaan naar handelsgoederen in Afrika, komen zij in contact met ontwikkelde inheemse imperia van Afrikaanse koningen. Slavernij is in deze samenlevingen een geaccepteerd verschijnsel. Zo werden overwonnen buurstammen massaal tot slaaf gemaakt en verhandeld. Als de Europeanen in hun kolonies in de Nieuwe Wereld lucratieve gewassen als tabak en suiker willen verbouwen, wordt voor deze zware en intensieve arbeid vrijwel onmiddellijk aan Afrikaanse slaven gedacht omdat de lokale Indiaanse bevolking niet geschikt bevonden wordt. Al snel wordt er een efficiënte infrastructuur voor de slavenhandel opgezet waarin Holland een grote rol heeft gespeeld. Zo werden langs de Afrikaanse westkust een aantal forten gebouwd die tevens als inzamelpunt dienden voor slaven. Fort Elmina, een in 1637 op de Portugezen veroverde handelspost aan de Ghanese kust, groeit uit tot het belangrijkste knooppunt van de West Indische Compagnie (WIC), de maatschappij die als evenknie van de VOC werd opgericht om de Hollandse handelsbelangen in de Nieuwe Wereld te behartigen. Vanuit logistieke centra als Fort Elmina werden in de periode 1500-1800 tien tot twaalf miljoen slaven weggevoerd. Een half miljoen slaven werden getransporteerd met Hollandse schepen. Deze 'Hollandse' slaven kwamen merendeels terecht in de Amerikaanse kolonies die de WIC beheerde zoals Nieuw-Amsterdam (New York), Pernambuco (Brazilië), Nederlandse Antillen en Suriname. Hier werden zij tewerkgesteld op plantages of dienden als huisslaaf.

St. George d'Elmina
Menselijk leed
Het leed van de slaven moet onbeschrijflijk zijn geweest. Zowel de hechtenis in Afrika, in kleine bedompte cellen, de overtocht in overvolle donkere scheepsruimen als de zware arbeid op plantages hebben veel mensen het leven gekost. Vaak werden om verschillende redenen familieleden van elkaar gescheiden en waren fysieke en sexuele mishandelingen een feit. Het psychologische effect van dit menselijk drama heeft nu nóg zijn uitwerking. Een boeiend videoportret van verschillende Antilliaanse en Surinaamse Nederlanders toont inzicht in verrassende en pijnlijke ervaringen in de koloniale en post-koloniale tijd. Slavernij werd in Nederland op 1 juli 1863 afgeschaft. Het proces van maatschappelijke emancipatie en erkenning duurt echter voort tot op de huidige dag.
Andreas Müller
Nederlands Scheepvaartmuseum
Kattenburgerplein 1
1018 KK Amsterdam
T (020) 523-2222
F (020) 523-2213
www.scheepvaartmuseum.nl
geopend van dinsdag t/m zondag 10H00 - 17H00

zie ook:
- slavernij.kennisnet.nl, lesmateriaal van de Africaserver
- www.ghana300holland.nl over 300 jaar betrekkingen met Ghana

afbeeldingen afkomstig van de website van het Nederlands Scheepvaartmuseum en www.ghana300holland.nl

http://www.museumserver.nl/museumkrant/editie50/artikel.php3?pagina=2


© 1997-2004 Stichting De Museumserver
http://www.museumserver.nl